De koperen plaat is heel veel waard

Dat elektriciteit een onmisbare basisbehoefte is in de maatschappij, blijkt altijd weer uit de paniek bij de uitval ervan. Plotseling zijn allerlei normale zaken niet meer beschikbaar. Dat stemt tot nadenken omdat de transitie naar een duurzame energievoorziening voor een groot deel via elektriciteit zal gaan. Om regelmatige paniek te voorkomen is een sterk net nodig dat de centrale en decentrale ontwikkelingen rondom de energietransitie voor 99,99998% foutloos faciliteert.  Zoals we gewend en misschien wel, verwend zijn.

Een dergelijk sterk net heeft dus grote maatschappelijke baten. Daarom is misschien wel het grootste probleem in de huidige discussie rondom transportproblemen in het net is dat we deze maatschappelijke baten uit het oog verliezen en het alleen maar hebben over de kosten van het net. Dit is vanuit het perspectief van de netbeheerder ook logisch: voor zijn eigen bedrijfsvoering kan hij vooral sturen op zijn kosten en ziet niet de maatschappelijke baten die hij realiseert. Dit is vooral een mindset probleem: als je je eigen product alleen als kostenpost ziet, is proactief een transitie faciliteren moeilijk.

Wat dit probleem nijpender maakt, is dat een netbeheerder een monopolist is. Iedereen is van hem afhankelijk. Om de innovatiekracht van de maatschappij (weer een baat) te benutten is het belangrijk dat alle partijen gelijke toegang hebben tot het elektriciteitsnet, zodat de markt de beste middelen inzet aan vraag- en aanbodkant. Om dit te bewerkstelligen is het recht op aansluiting en het recht op transport verankerd in de wet. In de volksmond noemen we dat de koperen plaat.

Dit recht op aansluiting is van belang om de vestiging van opwekking en vraag via een democratisch proces te laten verlopen. Dat gaat via bestemmingsplannen en vergunningen. Natuurlijk is de impact voor het net relevant in dit proces, maar er zijn meer aspecten om af te wegen. Het is dan ook belangrijk dat de netbeheerder geen beslissende, maar een informerende stem heeft in deze democratische afweging. Vooral ook omdat de meeste kosten in een elektriciteitsnet niet eenduidig aan een enkele partij zijn toe te wijzen.

En het recht op transport maakt vrijheid van contract mogelijk: iedere partij op het systeem kan met elke andere partij elk contract afsluiten. Dit maakt bijvoorbeeld energiecoöperaties mogelijk, naast een effectieve groothandelsmarkt waarop risico’s goed kunnen worden afgedekt.

De uitdaging is natuurlijk om dit sterke net te houden en de uitbouw gelijke tred te laten houden met de transitie. Dan komt de mindset van de monopolist weer in beeld: daadwerkelijk proactief ontwikkelen is de enige manier om de transitie te ondersteunen. Dit moet natuurlijk worden ondersteund door een goede ruimtelijke ordening en transparantie tussen netbeheerder en ontwikkelaars.

Natuurlijk gaan er in een transitie zaken fout. Er zullen investeringen in het net gedaan worden die achteraf minder handig blijken te zijn. De ervaring leert echter dat ruimte (in het net) ook vaak weer randvoorwaarden biedt voor nieuwe ontwikkelingen. Ook zal het blijven voorkomen dat de netbeheerder te laat begint met uitbreiden. Daarvoor biedt congestiemanagement in een toegespitste vorm en het afkopen van transportrechten een oplossing. In een heel enkel geval zal dit zelfs een permanente oplossing zijn. Dit soort opties zorgt ervoor dat transportrechten, dan deels via een virtuele weg, gewaarborgd blijven.

Kortom: de koperen plaat is heel veel waard.

Auteur: Ruud Otter, Program Director Energy Markets Energie-Nederland

Verkiezingen 2021: Overzicht standpunten politieke partijen energietransitie

13 januari 2021
Op 17 maart dit jaar gaan we weer met zijn allen naar de stembus. Een belangrijk moment voor de energietransitie. Het volgende kabinet zal immers een grote rol spelen in de verdere verduurzaming van ons energiesysteem. Hoe denken de grootste politieke partijen over onderwerpen als elektriciteit, mobiliteit en energiebesparing? Aan de hand van vier hoofdthema’s heeft Energie-Nederland een overzicht gemaakt met de standpunten van de verschillende politieke partijen.
Lees verder

Hoe gaat de EU zich voorbereiden op het verhoogde 55%-reductiedoel? En welke impact heeft dit op Nederlandse bedrijven?

12 januari 2021
Op 11 december 2020 zijn de regeringsleiders van de 27 EU-Lidstaten akkoord gegaan met het verhogen van het EU broeikasgasemissie-reductiedoel voor 2030 van 40% naar ten minste 55% ten opzichte van 1990. De nieuwe doelstelling is inmiddels ingediend bij de UNFCCC als nieuwe bijdrage van de EU aan de uitvoering van het Parijsakkoord. Hoe nu verder?
Lees verder

In gesprek met ACM over de aangescherpte Gedragscode Consument en Energieleverancier

12 januari 2021
De energiesector wil de kwaliteit van de verschillende wervingskanalen en de tevredenheid van consumenten bij een overstap van leverancier verhogen. Een van de initiatieven die zij genomen heeft is de aanscherping van de Gedragscode Consument en Energieleverancier, waarin de gedragsregels voor de werving van consumenten voor energiecontracten staan. Per 1 januari is de aangescherpte gedragscode van kracht. Naar aanleiding daarvan ging Energie-Nederland in gesprek met Lars van de Braak, Teammanager Directie Consumenten bij de ACM, over de visie van de ACM op werving en de waarde van de gedragscode.
Lees verder

Biomassa in de gebouwde omgeving inderdaad noodzakelijk om de klimaatdoelen te halen

18 december 2020
Reactie op PBL-rapport over de gebouwde omgeving ‘Advies uitfasering houtige biogrondstoffen voor warmtetoepassingen’, 18-12-2020 Uit onafhankelijk onderzoek van PBL blijkt dat het gebruik en de stimu­lering van duurzame biomassa in de gebouwde omgeving de komende jaren noodzakelijk is. PBL geeft
Lees verder

Concept Energiewet ter consultatie

18 december 2020
Op 17 december heeft het ministerie van EZK de concept Energiewet gepubliceerd. Dit is een belangrijke stap in de transitie naar een toekomstbestendig en duurzamer energiesysteem. Met de concept Energiewet worden de verouderde Elektriciteits- en Gaswet samengevoegd en wordt het
Lees verder

Een bewogen jaar achter de rug, een bewogen jaar ‘to come’

9 december 2020
Niemand zal 2020 ooit vergeten. Het Corona-jaar. Waar een aantal sectoren zeer zwaar te lijden hebben onder de maatregelen van het kabinet, springt de Energiesector er redelijk uit.
Lees verder

3 vragen aan Zenzi Pluut, partner bij TwynstraGudde, over de OTE

9 december 2020
30 November kwam de Overlegtafel Energievoorziening voor de laatste keer samen. Na 6 jaar stopt de OTE, een informeel overlegorgaan waarin verschillende partijen ‘met de benen op tafel’ vooruitkijken naar de energievoorziening van de toekomst. Energie-Nederland stelde 3 vragen aan de onafhankelijk voorzitter van de OTE Zenzi Pluut (TwynstraGudde) over de waarde die het platform had.
Lees verder

Kernenergie: onrendabele business case of ‘must have’ om de klimaatdoelen te halen?

8 december 2020
Het zal niemand ontgaan zijn dat de laatste maanden de discussie over het gebruik van en de noodzaak voor kernenergie in onze toekomstige energievoorziening behoorlijk is opgelaaid. Energie-Nederland bracht voor- en tegenstanders bij elkaar om het gesprek met elkaar aan te gaan en ze te voeden met cijfers tijdens onze Ontbijtsessie van 8 december. Drie sprekers belichtten beide kanten van het verhaal.
Lees verder

Kernenergie meenemen in afweging toekomstige betaalbaarheid energiemix

1 december 2020
Kernenergie staat weer nadrukkelijk op de kaart. De Tweede Kamer wil weten onder welke voorwaarden marktpartijen bereid zijn te investeren in kerncentrales en welke ondersteuning van de overheid daarvoor nodig is. Op 2 december houdt zij daarom een rondetafelgesprek over de rol van kernenergie in de energiemix van de toekomst.
Lees verder

3 Vragen aan Marthijn Junggeburth, duurzaamheidsmanager bij Bavaria

10 november 2020
Gaat ijzerpoeder de industrie helpen verder te verduurzamen? Bavaria ziet er kansen in en start deze maand een experiment om ijzerpoeder in te zetten in hun brouwproces. Energie-Nederland stelde duurzaamheidsmanager Marthijn Junggeburth 3 vragen.
Lees verder

Noodzakelijke duidelijkheid voor de markt in Wiebes’ reactie op initiatiefnota Sienot

5 november 2020
Energie-Nederland is blij met de duidelijkheid die minister Wiebes geeft in reactie op de initiatiefnota “De ruggengraat voor goedkope en schone stroom, het elektriciteitsnet van de toekomst”. Zo bevestigt hij het principe dat het niet uit moet maken waar je fysiek aansluit en hoe je een aansluiting gebruikt. Dat vindt Energie-Nederland belangrijk omdat daardoor iedereen gelijke toegang tot het elektriciteitssysteem krijgt.
Lees verder

Nieuwe KEV toont: flinke versnelling industrie en gebouwde omgeving nodig

30 oktober 2020
De vandaag gepubliceerde Klimaat- en Energieverkenning (KEV) laat zien dat Nederland er nog flinke scheppen bovenop moet doen om de klimaatdoelen van Parijs te halen. Energie-Nederland constateert dat het kabinet de aanvullende acties die hiervoor nodig zijn, neerlegt bij het volgende kabinet. Dat is een gemiste kans.
Lees verder