De koperen plaat is heel veel waard

Dat elektriciteit een onmisbare basisbehoefte is in de maatschappij, blijkt altijd weer uit de paniek bij de uitval ervan. Plotseling zijn allerlei normale zaken niet meer beschikbaar. Dat stemt tot nadenken omdat de transitie naar een duurzame energievoorziening voor een groot deel via elektriciteit zal gaan. Om regelmatige paniek te voorkomen is een sterk net nodig dat de centrale en decentrale ontwikkelingen rondom de energietransitie voor 99,99998% foutloos faciliteert.  Zoals we gewend en misschien wel, verwend zijn.

Een dergelijk sterk net heeft dus grote maatschappelijke baten. Daarom is misschien wel het grootste probleem in de huidige discussie rondom transportproblemen in het net is dat we deze maatschappelijke baten uit het oog verliezen en het alleen maar hebben over de kosten van het net. Dit is vanuit het perspectief van de netbeheerder ook logisch: voor zijn eigen bedrijfsvoering kan hij vooral sturen op zijn kosten en ziet niet de maatschappelijke baten die hij realiseert. Dit is vooral een mindset probleem: als je je eigen product alleen als kostenpost ziet, is proactief een transitie faciliteren moeilijk.

Wat dit probleem nijpender maakt, is dat een netbeheerder een monopolist is. Iedereen is van hem afhankelijk. Om de innovatiekracht van de maatschappij (weer een baat) te benutten is het belangrijk dat alle partijen gelijke toegang hebben tot het elektriciteitsnet, zodat de markt de beste middelen inzet aan vraag- en aanbodkant. Om dit te bewerkstelligen is het recht op aansluiting en het recht op transport verankerd in de wet. In de volksmond noemen we dat de koperen plaat.

Dit recht op aansluiting is van belang om de vestiging van opwekking en vraag via een democratisch proces te laten verlopen. Dat gaat via bestemmingsplannen en vergunningen. Natuurlijk is de impact voor het net relevant in dit proces, maar er zijn meer aspecten om af te wegen. Het is dan ook belangrijk dat de netbeheerder geen beslissende, maar een informerende stem heeft in deze democratische afweging. Vooral ook omdat de meeste kosten in een elektriciteitsnet niet eenduidig aan een enkele partij zijn toe te wijzen.

En het recht op transport maakt vrijheid van contract mogelijk: iedere partij op het systeem kan met elke andere partij elk contract afsluiten. Dit maakt bijvoorbeeld energiecoöperaties mogelijk, naast een effectieve groothandelsmarkt waarop risico’s goed kunnen worden afgedekt.

De uitdaging is natuurlijk om dit sterke net te houden en de uitbouw gelijke tred te laten houden met de transitie. Dan komt de mindset van de monopolist weer in beeld: daadwerkelijk proactief ontwikkelen is de enige manier om de transitie te ondersteunen. Dit moet natuurlijk worden ondersteund door een goede ruimtelijke ordening en transparantie tussen netbeheerder en ontwikkelaars.

Natuurlijk gaan er in een transitie zaken fout. Er zullen investeringen in het net gedaan worden die achteraf minder handig blijken te zijn. De ervaring leert echter dat ruimte (in het net) ook vaak weer randvoorwaarden biedt voor nieuwe ontwikkelingen. Ook zal het blijven voorkomen dat de netbeheerder te laat begint met uitbreiden. Daarvoor biedt congestiemanagement in een toegespitste vorm en het afkopen van transportrechten een oplossing. In een heel enkel geval zal dit zelfs een permanente oplossing zijn. Dit soort opties zorgt ervoor dat transportrechten, dan deels via een virtuele weg, gewaarborgd blijven.

Kortom: de koperen plaat is heel veel waard.

Auteur: Ruud Otter, Program Director Energy Markets Energie-Nederland

Goede werking termijnmarkt is een belangrijk criterium bij herziening biedzones

1 augustus 2022
Verbetering in de allocatie van grenscapaciteit is mogelijk Energie-Nederland heeft een zienswijze ingediend op een consultatie van ACER over de ontwikkeling van de termijnmarkten op de groothandelsmarkt voor elektriciteit. Energie-Nederland is blij dat ACER aandacht vraagt voor de werking van
Lees verder
Energie-Nederland

Reactie Energie-Nederland op Kamerbrief over Wcw 15 juli 2022

18 juli 2022
Goed dat wetsvoorstel Wet collectieve warmtevoorziening dit najaar naar Raad van State gaat Energie-Nederland is blij dat minister Jetten op 15 juli jl. in de kamerbrief over de Wet collectieve warmtevoorziening (Wcw) aangeeft dat hij het wetsvoorstel dit najaar aan
Lees verder

Europese Commissie komt met plannen om de Europese energievoorziening toekomstbestendig te maken

19 mei 2022
De Europese Commissie wil zo snel mogelijk de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen uit Rusland terugdringen. Dit heeft de Commissie gisteren bekend gemaakt middels de presentatie van het REPowerEU plan. Zij wil de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen terugdringen door een versnelling
Lees verder

Klimaatdoelen gebouwde omgeving verder uit beeld door Kabinetsbesluit biomassa

26 april 2022
Biomassa in de gebouwde omgeving is noodzakelijk om de klimaatdoelen op tijd te halen. Dit bleek in 2020 uit het SER-advies Biomassa in balans en het PBL-advies Uitfasering houtige biogrondstoffen voor warmtetoepassingen. Het PBL-advies gaf aan dat nieuwe subsidies voor houtige biomassa
Lees verder

Energiebesparing wordt aangejaagd met Nationaal Isolatieprogramma

6 april 2022
Op 2 april is een landelijke campagne gestart om huishoudens en ondernemers met praktische besparingstips te stimuleren om op korte termijn energie te besparen. Specifiek voor het isoleren van woningen helpt het kabinet met het Nationaal Isolatieprogramma. Het programma is er
Lees verder

Energie-Nederland blij met Rijksbijdrage aardgasvrije wijken voor 14 gemeenten

11 maart 2022
Minister De Jonge (Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening) heeft tijdens het Congres Aardgasvrije Wijken op 10 maart de nieuwe selectie van 14 aardgasvrije wijken bekend gemaakt. Het totaal van het Programma Aardgasvrije Wijken komt daarmee uit op 64 wijken. Energie-Nederland steunt
Lees verder

Versnellen van elektrificatie in de industrie is een topprioriteit

20 januari 2022
Vandaag is de Routekaart Elektrificatie toegelicht aan de Tweede Kamer. Het Coalitieakkoord zet fors in op het stimuleren van het aanbod hernieuwbare energie. Het is belangrijk om de vraag naar duurzame elektriciteit ook te vergroten, zodat investeren in duurzame opwek
Lees verder

Hogere warmtetarieven in 2022 door hogere energieprijzen

23 december 2021
Op 23 december 2021 maakte ACM de maximum warmtetarieven voor het jaar 2022 bekend. Energie-Nederland licht in dit artikel toe hoe de warmtetarieven tot stand komen. In Nederland is zo’n 5% van de huishoudens aangesloten op een warmtenet. Veel van
Lees verder

Reactie Energie-Nederland op coalitieakkoord

16 december 2021
Het coalitieakkoord is ambitieus. Nederland wil koploper zijn in Europa bij het tegengaan van de opwarming van de aarde en heeft daarvoor stevige doelen gesteld; vóór 2030 een minimale CO2-reductie van 55%. Ze richt haar beleid zelfs op 60% reductie
Lees verder

Ambitieuze klimaatplannen van RES’en lijken haalbaar

9 december 2021
Het Nationaal Programma RES geeft in de “foto” die zij vandaag publiceert een duidelijk beeld van waar de energieregio’s staan in het proces naar 2030. Maatschappelijke partners, ondernemers, bewoners en andere betrokkenen hebben de afgelopen jaren veel werk verricht binnen
Lees verder

Concept investeringsplannen netbeheerders onvoldoende voor de energietransitie

30 november 2021
Het gebrek aan netcapaciteit is de grootste uitdaging voor het slagen van de energietransitie. De netbeheerders hebben de afgelopen jaren een achterstand opgelopen. Niet alleen kan veel nieuwe duurzame productie niet worden getransporteerd, ook is aansluiting van nieuwe verbruikers of
Lees verder
Energie-Nederland

Meld je aan voor onze reeks online ontbijtsessies “De uitdagingen van de energietransitie vragen om slimme oplossingen van de markt”

8 november 2021
De energietransitie is in volle gang en de plannen zijn ambitieus. Hoe zorgen we dat we deze plannen gaan realiseren? En hoe voorkomen we vertragingen? In deze nieuwe reeks online ontbijtsessies focussen we op een aantal grote uitdagingen en initiatieven en
Lees verder