De koperen plaat is heel veel waard

Dat elektriciteit een onmisbare basisbehoefte is in de maatschappij, blijkt altijd weer uit de paniek bij de uitval ervan. Plotseling zijn allerlei normale zaken niet meer beschikbaar. Dat stemt tot nadenken omdat de transitie naar een duurzame energievoorziening voor een groot deel via elektriciteit zal gaan. Om regelmatige paniek te voorkomen is een sterk net nodig dat de centrale en decentrale ontwikkelingen rondom de energietransitie voor 99,99998% foutloos faciliteert.  Zoals we gewend en misschien wel, verwend zijn.

Een dergelijk sterk net heeft dus grote maatschappelijke baten. Daarom is misschien wel het grootste probleem in de huidige discussie rondom transportproblemen in het net is dat we deze maatschappelijke baten uit het oog verliezen en het alleen maar hebben over de kosten van het net. Dit is vanuit het perspectief van de netbeheerder ook logisch: voor zijn eigen bedrijfsvoering kan hij vooral sturen op zijn kosten en ziet niet de maatschappelijke baten die hij realiseert. Dit is vooral een mindset probleem: als je je eigen product alleen als kostenpost ziet, is proactief een transitie faciliteren moeilijk.

Wat dit probleem nijpender maakt, is dat een netbeheerder een monopolist is. Iedereen is van hem afhankelijk. Om de innovatiekracht van de maatschappij (weer een baat) te benutten is het belangrijk dat alle partijen gelijke toegang hebben tot het elektriciteitsnet, zodat de markt de beste middelen inzet aan vraag- en aanbodkant. Om dit te bewerkstelligen is het recht op aansluiting en het recht op transport verankerd in de wet. In de volksmond noemen we dat de koperen plaat.

Dit recht op aansluiting is van belang om de vestiging van opwekking en vraag via een democratisch proces te laten verlopen. Dat gaat via bestemmingsplannen en vergunningen. Natuurlijk is de impact voor het net relevant in dit proces, maar er zijn meer aspecten om af te wegen. Het is dan ook belangrijk dat de netbeheerder geen beslissende, maar een informerende stem heeft in deze democratische afweging. Vooral ook omdat de meeste kosten in een elektriciteitsnet niet eenduidig aan een enkele partij zijn toe te wijzen.

En het recht op transport maakt vrijheid van contract mogelijk: iedere partij op het systeem kan met elke andere partij elk contract afsluiten. Dit maakt bijvoorbeeld energiecoöperaties mogelijk, naast een effectieve groothandelsmarkt waarop risico’s goed kunnen worden afgedekt.

De uitdaging is natuurlijk om dit sterke net te houden en de uitbouw gelijke tred te laten houden met de transitie. Dan komt de mindset van de monopolist weer in beeld: daadwerkelijk proactief ontwikkelen is de enige manier om de transitie te ondersteunen. Dit moet natuurlijk worden ondersteund door een goede ruimtelijke ordening en transparantie tussen netbeheerder en ontwikkelaars.

Natuurlijk gaan er in een transitie zaken fout. Er zullen investeringen in het net gedaan worden die achteraf minder handig blijken te zijn. De ervaring leert echter dat ruimte (in het net) ook vaak weer randvoorwaarden biedt voor nieuwe ontwikkelingen. Ook zal het blijven voorkomen dat de netbeheerder te laat begint met uitbreiden. Daarvoor biedt congestiemanagement in een toegespitste vorm en het afkopen van transportrechten een oplossing. In een heel enkel geval zal dit zelfs een permanente oplossing zijn. Dit soort opties zorgt ervoor dat transportrechten, dan deels via een virtuele weg, gewaarborgd blijven.

Kortom: de koperen plaat is heel veel waard.

Auteur: Ruud Otter, Program Director Energy Markets Energie-Nederland

OTE publiceert Rapporten ‘Leveringszekerheid Elektriciteitsvoorziening’ en ‘Wendbaar en Adaptief Energiesysteem’  

29 maart 2021
De Overlegtafel Energievoorziening (OTE) heeft onlangs twee rapporten opgeleverd, die beide ingaan op consequenties van de energietransitie op ons energiesysteem. Het rapport ‘Leveringszekerheid Elektriciteitsvoorziening’ gaat in op de maatregelen die genomen kunnen worden wanneer de balans tussen vraag en aanbod
Lees verder

Ontbijtsessie: Een schone industrie in 2050, van doelen naar daden

24 maart 2021
In 2050 moet de industrie circulair zijn en vrijwel geen broeikasgassen meer uitstoten. Wat is er nodig om daar te komen? En wat gebeurt er al? Energie-Nederland bracht tijdens de ontbijtsessie van 23 maart 2021 drie sprekers bij elkaar om
Lees verder

Uitslag Verkiezingen 2021: Op naar een Regeerakkoord met ambitie voor de energietransitie

18 maart 2021
Op 15, 16 en 17 maart is Nederland weer naar de stembus geweest. Nu is het tijd voor de kabinetsformatie en het opstellen van het Regeerakkoord. Voor het realiseren van een succesvolle energietransitie zijn duidelijke afspraken en maatregelen van groot belang. Er is geen tijd te verliezen. Energie-Nederland zet op een rij wat er nodig is voor een succesvolle energietransitie.
Lees verder

Met isolatie-voucher gaan Nederlanders isoleren

16 maart 2021
Energie-Nederland is onderdeel van een brede coalitie welke pleit voor Nationaal Isolatie Programma in nieuw regeerakkoord In het nieuwe regeerakkoord hoort een ambitieus Nationaal Isolatie Programma thuis. Daarvoor pleit een brede coalitie met Natuur & Milieu, Koninklijke Bouwend Nederland, de
Lees verder

Rubriek verkiezingen: 4 vragen over energie aan politieke partijen. Deze keer aan… Henri Bontenbal (CDA)

11 maart 2021
De Tweede Kamer verkiezingen komen steeds dichterbij. Een belangrijk moment voor de energietransitie. Het nieuwe kabinet zal namelijk voor de komende jaren de koers gaan bepalen voor de verdere verduurzaming van het energiesysteem. Belangrijk om goed geïnformeerd naar de stembus
Lees verder

Rubriek verkiezingen: 4 vragen over energie aan politieke partijen. Deze keer aan… Joris Thijssen (PvdA)

9 maart 2021
De Tweede Kamer verkiezingen komen steeds dichterbij. Een belangrijk moment voor de energietransitie. Het nieuwe kabinet zal namelijk voor de komende jaren de koers gaan bepalen voor de verdere verduurzaming van het energiesysteem. Belangrijk om goed geïnformeerd naar de stembus
Lees verder

Rubriek verkiezingen: 4 vragen over energie aan politieke partijen. Deze keer aan… Mark Harbers (VVD)

4 maart 2021
De Tweede Kamer verkiezingen komen steeds dichterbij. Een belangrijk moment voor de energietransitie. Het nieuwe kabinet zal namelijk voor de komende jaren de koers gaan bepalen voor de verdere verduurzaming van het energiesysteem. Belangrijk om goed geïnformeerd naar de stembus
Lees verder

Reactie Energie-Nederland doorrekening plannen verkiezingen PBL

1 maart 2021
Vanochtend heeft het PBL een rapport uitgebracht met de effecten van de plannen uit de verkiezingsprogramma’s op de leefomgeving. Energie-Nederland ziet in het rapport de bevestiging dat de onderzochte partijen doorgaan met de ingezette energietransitie. Daarnaast wordt door een aantal
Lees verder

5 Vragen aan Niels Redeker over ‘Bestemming Parijs, wegwijzer voor klimaatkeuzes’

17 februari 2021
Een nieuw kabinet moet besluiten nemen hoe Nederland het door de EU aangescherpte klimaatdoel, van 49 naar 55 procent CO2 reductie in 2030 gaat bereiken. In het rapport ‘Bestemming Parijs: wegwijzer voor klimaatkeuzes’ presenteert een ambtelijke studiegroep de mogelijkheden om de klimaatdoelen te halen. Energie-Nederland ging in gesprek met Niels Redeker, plaatsvervangend directeur Klimaat bij het Ministerie van Economische Zaken & Klimaat over de inhoud van het rapport.
Lees verder

Energie-Nederland steunt integrale aanpak en ondertekent actieagenda wonen

17 februari 2021
Energie-Nederland ondertekent actieagenda wonen: samen werken aan goed en duurzaam wonen De komende tien jaar 1 miljoen huizen bouwen, zodat er meer betaalbare huur- en koopwoningen beschikbaar komen. Voor starters en doorstromers en voor alle inkomens en generaties. Samen de
Lees verder

Update Regionale Energiestrategie: hoe staan we ervoor?

16 februari 2021
Op 1 juli 2021 wordt de RES 1.0 opgeleverd. Hierin worden de algemene zoekgebieden uit de Concept RES van 2020  vertaald naar concrete locaties voor de opwek van duurzame energie. Na deze mijlpaal start de realisatiefase: het uitvoeren van projecten
Lees verder

Energie-Nederland steunt verbetering en actualisering van energieregelgeving

12 februari 2021
Samenvatting reactie Energie-Nederland op E-wet: Energie-Nederland steunt verbetering en actualisering van energieregelgeving Energie-Nederland juicht het toe dat de Elektriciteits- en Gaswet worden samengevoegd, gemoderniseerd en aangepast aan de Richtlijnen en Verordeningen van het EU Clean Energy Package. Met het wetsvoorstel
Lees verder