Interview Ruud Koornstra, Nationale Energiecommissaris: ‘We krijgen een leukere wereld door de energietransitie’

De energiebranche is volop in transitie. Er zijn grote maatschappelijke vraagstukken waar we mee worden geconfronteerd, maar ook veranderende technologie en klantvragen doen een beroep op de wendbaarheid van de branche. Elke maand spreken we prominenten uit het energieveld over hun visie op de sector en de energietransitie.

Ruud Koornstra is een jaar geleden geïnstalleerd als eerste Nationale Energiecommissaris van Nederland. Koornstra is voorgedragen door burgers, ondernemers, wetenschappers, voorlopers en prominenten tijdens de Nationale Klimaattop in oktober 2016. Het doel van de Energiecommissaris is om de succesvol gedemonstreerde oplossingen, verbeeldingskracht en het enthousiasme dat leeft bij duurzaamheidsinitiatieven over te brengen aan de politiek in Den Haag.

Binnenkort trek je in bij Energie-Nederland. Hoe is dit ‘samenwonen’ tot stand gekomen?

‘Dat klopt, we gaan ons vestigen op de Doelenstraat. Zij hadden ruimte vrij en het is heel dichtbij het Torentje van Rutte. Deze stap is ook logisch omdat we al met enkele leden van Energie-Nederland samenwerken. Met name op het gebied van elektrisch vervoer en de klimaatuitdagingen.’

Je bent sinds een jaar nationale Energiecommissaris van Nederland. Hoe heb je aan die rol invulling gegeven?

‘Mijn benoeming tot Energiecommissaris heeft een verbazingwekkend effect gehad. Bij de Tweede Kamer verkiezingen en de kabinetsformatie heeft de Energiecommissie al een positieve rol kunnen spelen. Ik ben gevraagd door 16.000 vernieuwende Nederlanders om de functie van vertegenwoordiger te vervullen. Deze vernieuwers zijn burgers, ondernemers, onderzoekers en innovators.

De reacties uit het land waren na mijn installatie heel uiteenlopend. Sommige mensen raakten echt geëmotioneerd en werden boos. Ik kreeg vragen als: ‘bij welk ministerie hoor jij precies’ en er werden Kamervragen voorbereid. Kijk, het is natuurlijk een soort fictieve functie. Sinterklaas bestaat ook niet, maar een paar maanden per jaar doen we toch mee aan dat feest. Alle commentaren heb ik met een glimlach opgepakt. Ik kom in vrede en ik laat zien hoeveel goeds er al in Nederland gebeurt.

Die goede initiatieven probeer ik te versnellen en aan elkaar te koppelen. Door mijn rol als commissaris en mijn andere functies (o.a. Voorzitter Koplopers MVO Nederland/De Groene Zaak, Voorzitter Stichting Smart Climate Opportunities, lid innovatieberaad Nederlandse overheid en Voorzitter jury MKB innovatie top 100) ben ik een soort Wikileaks en magneet geworden. Ik zit aan tafel met wetenschappers, charlatans, optimisten en pessimisten, financiers en politici. Daardoor zie en hoor ik wat er allemaal speelt rond de energietransitie. Ik loop bij alle relevante ministeries rond en maak continue rondjes en probeer ze te verbinden. Ik zie niet alleen de theorie achter klimaatprobleem, maar ook de oplossingen en wat er werkt. En dat is al veel.’

Er gebeurt dus al veel goeds, maar wat moet er gebeuren om Nederland koploper te maken?

‘Wij zijn een van de meest rijke, ondernemende en innovatieve landen. Maar we zijn ook een van de vieste landjes van Europa. Dat is echt niet nodig als ik zie wat we allemaal in huis hebben. We moeten duurzaamheid echt gaan zien als een exportproduct. Daarnaast ligt bij het implementeren van innovaties een grote opgave. Daar hebben we een overheid met ambitie voor nodig. Ze hoeft niet groots te subsidiëren maar moet de grootste inkoper worden van Nederlandse duurzaamheidsinnovaties. Gewoon bestellen. Daar is de grootste slag te slaan.

Klein voorbeeld: ik was laatste bij een gemeente op bezoek. Daar overwegen ze nu over te gaan naar led. Ledlampen bestaan al meer dan10 jaar. Waarom zijn ze nog niet over? Ze vergallen het milieu en verspillen gemeenschapsgeld. Dat moet stoppen. Sommige mensen zeggen dat we de energiesector nodig hebben voor de grootste impact. Maar buiten de sector worden de innovaties gedaan. Die moeten aan elkaar worden gekoppeld. Het is een doodzonde als goede innovaties op de plank blijven liggen.’

En wat zeg je tegen pessimisten?

‘Er zijn veel klimaatpessimisten en -relativisten, maar mijn antwoord op hun stelling is altijd: stel dat er maar 20 procent kans is dat het klimaat een probleem wordt. Als je 0,1 procent kans hebt op brand in je huis, sluit je daar een verzekering voor af. Dat vinden we in dat geval een hele hoge kans. Die premie kost je geld en daar denk je niet meer over na.

Als je de transitie nou ziet als een verzekering tegen het klimaatprobleem. Dan levert deze premie geld op. Want we besparen en het creëert werkgelegenheid. Bovendien krijgen we er een leukere wereld door. Een elektrische auto is gewoon leuker, sneller en beter en per kilometer goedkoper dan een plof auto. En schone frisse lucht is prettiger dan vuile.

Stel dat we niets doen. Dan winnen we dus echt niets. Het kijken naar duurzaamheid heeft veel met een frame te maken. We vinden de transitie naar duurzaamheid moeilijk en een kostenpost en we zien het niet als een investering. Als mensen een auto kopen kijkt niemand er zo naar. Een auto heeft geen terugverdientijd, maar dat maakt ineens niets uit.

Nog een voorbeeld: ik was laatst bij een bedrijventerrein met allemaal kantoorpanden voor kleine ondernemers. Die willen naar label C. Maar ik vind dat label onzin. Naar label C gaan is vaak duurder dan naar energie nul of energieleverend. Want dan blijf je energiekosten houden. We kwamen erachter dat ze nu met elkaar 25 miljoen euro per jaar aan energierekening in de put gooien en dat een verduurzaming naar nul 125 miljoen zou kosten. Dan ben je dus in 5 jaar volledig uit de kosten. Je bent dan toch een dief van je eigen portemonnee als je niets doet?’

Wat zouden volgens u de uitkomsten van het komende Energie- en Klimaatakkoord moeten zijn?

‘Er was al een klimaatakkoord. Er zijn nu aanpassingen gedaan waardoor we de klimaatdoelen van dat akkoord volgens Nijpels zeker zullen halen. Maar het ministerie van EZK werkt nu aan ingrijpender wetten en een nieuw en ambitieuzer energie- en klimaatakkoord. Als je als bedrijf een energiebesparing binnen 5 jaar terug kunt verdienen ben je verplicht deze ook uit te voeren.

Deze wet werd nog weinig gehandhaafd maar dat zal in de nabije toekomst zelfs met omgekeerde bewijslast snel veranderen. Ondernemend Nederland hoeft zich geen zorgen te maken want anticiperen op deze dreigende bekeuringen levert je als ondernemer geld op.’

Hoe kijkt u aan tegen de transitie naar gasloos en wat is volgens u haalbaar qua snelheid?

‘Daar moet een haalbare oplossing voor zijn. We zijn in 10 jaar tijd van stadsgas naar aardgas gegaan. Dat lukte ook. Het is maar een beetje wat je wilt. De overheid moet tegen de Gasunie zeggen: regel het! In tijden van crisis moet je veranderen, maar die organisaties zijn zo ambtelijk en traag. Ik zie de transitie als een internationale opgave om de wereld te redden: je moet uit je stoel en wat gaan doen.

Niet eindeloos wetten aanpassen of bedenken waarom iets niet lukt. Kijk, we zijn natuurlijk rijk geworden van fossiele brandstoffen. Maar dat is pas recent. Daarvoor werden we rijk van de VOC en het uitbuiten van slaven. Ook daarover dachten we: ‘dit kan niet meer.’ Dan doe je een stap in je beschaving en zoek je andere oplossingen. Ook nu kan Nederland rijk worden van iets anders. Het kan!’

Het nieuwe kabinet heeft de eerste 4 maanden achter de rug. Hoe vindt u dat zij het doen?

‘Ik ben blij met hoe dit kabinet de energietransitie oppakt. Onlangs heb ik met premier Rutte gepraat over het thema duurzaamheid en de transitie. Hij zei toen: ’de deur staat bij ons echt open voor vernieuwers’. Ik merk ook echt in de praktijk dat ze hun taak pakken en willen meebewegen met de transitie. Maar de politiek kan dit niet alleen.’

Nationaal Isolatieprogramma

Isoleren moet sneller, slimmer en socialer

13 september 2021
Het Nederlandse isolatiebeleid moet op de schop: het isoleren van woningen moet sneller, slimmer en socialer. ChristenUnie, CDA en GroenLinks, ondersteund door maatschappelijke partners NVDE, Natuur & Milieu, Consumentenbond, Koninklijke Bouwend Nederland, Energie Nederland, Techniek Nederland en VENIN,  slaan de
Lees verder

Cora van Nieuwenhuizen wordt nieuwe voorzitter Vereniging Energie-Nederland

31 augustus 2021
De Algemene Ledenvergadering van brancheorganisatie Vereniging Energie-Nederland heeft Cora van Nieuwenhuizen vanmorgen benoemd tot voorzitter. Zij zal op 1 oktober 2021 aantreden en neemt het stokje over van Medy van der Laan die 6 jaar aan het roer stond.
Lees verder

Energie-Nederland uit zorgen over Europese herziening biedzones

3 augustus 2021
Energie-Nederland is van mening dat bij de indeling in biedzones gekeken moet worden naar de goede werking van de markt als geheel. Het efficiënt managen van congesties is daarbij één aspect. Maar er is meer. Opsplitsing van biedzones leidt onherroepelijk tot lagere liquiditeit. Dat betekent dat het duurder wordt om risico’s af te dekken. Daarbij gaat het niet alleen om de day-ahead markten, maar zeker ook om de termijnmarkten en de intraday- en onbalansmarkten. Met name de marktintegratie van productie uit zon en wind zal moeilijker en dus duurder worden. Maar ook de werking van de retailmarkt ondervindt nadelen van een minder liquide groothandelsmarkt.
Lees verder

Energie-Nederland steunt voorstel van NVDE voor forse uitbreiding SDE++, vooral voor duurzame warmte

22 juli 2021
Energie-Nederland steunt voorstel van NVDE voor forse uitbreiding SDE++ in 2022, vooral voor duurzame warmte.
Lees verder

Reactie Energie-Nederland op ‘Fit for 55’ pakket

14 juli 2021
De Europese Commissie publiceert onder de naam Fit-For-55 diverse wetsvoorstellen om de Europese wetgeving in lijn te brengen met het Europese doel van 55% minder CO2 uitstoot in 2030. Energie-Nederland steunt de duidelijke richting en keuze voor aanscherping van de reductiedoelen vanuit Europa.
Lees verder

Warmtetransitie in de gebouwde omgeving: tandje erbij echt nodig!

8 juli 2021
Op 6 juli presenteerde Maarten van Poelgeest, de voorzitter van het Uitvoeringsoverleg Gebouwde Omgeving, het Ecorys-rapport over de onrendabele top voor de warmtetransitie in de gebouwde omgeving. De hoofdconclusie is helder: met het bestaande beleid komen we in 2030 uit op 1,7 MTon CO2-reductie, de helft van de 3,4 MTon uit het Klimaatakkoord. Er zijn dus extra stappen nodig om het doel te halen. “Een tandje erbij”, zegt Van Poelgeest. Verder is Energie-Nederland verheugd dat het rapport nadrukkelijk inzet op twee sporen: de wijkaanpak (of gebiedsgerichte aanpak) én het individuele spoor, waar vooral huiseigenaren worden verleid om verduurzamingsstappen te zetten, bijvoorbeeld op natuurlijke momenten als een verbouwing.
Lees verder

Goed dat RES 1.0 er ligt. Nu aan de slag met de uitvoering.

5 juli 2021
Op 1 juli hebben 26 van de 30 RES-regio’s hun RES 1.0 ingediend. Daar hebben gemeenten, provincies en waterschappen hun goedkeuring gegeven. Een mooie mijlpaal. Want hiermee is een belangrijke afspraak uit het Klimaatakkoord ingevuld en zijn we weer een stap verder met het realiseren van de afgesproken 35 TWh hernieuwbare elektriciteitsopwekking op land in 2030. Daarnaast bevatten de RES’sen plannen op hoofdlijnen voor het aardgasvrij maken van de gebouwde omgeving.
Lees verder

Standaardwerk Zó werkt energie in Nederland zet de basis voor een stevig gesprek over de energietransitie

30 juni 2021
Vandaag verschijnt het standaardwerk ‘Zo werkt energie in Nederland’. Een initiatief van 21 partijen in en om de energiesector onder leiding van de Argumentenfabriek. In navolging van andere standaardwerken geeft Zó werkt energie in Nederland inzicht in de werking van ons energiesysteem met heldere visualisaties, overzichtelijke schema’s en bondige teksten. Het complexe energiesysteem in Nederland wordt teruggebracht tot de kern. Zo objectief en feitelijk mogelijk. Het standaardwerk is tot stand gekomen met de kennis van de 21 betrokken partners en vele deskundigen en een must have voor professionals die in en rondom de wereld van energie in Nederland (gaan) werken.
Lees verder

Selecties van bedrijven voor warmtenetten vereisen altijd transparante selectieprocedures

25 juni 2021
De ACM-notitie 'Marktmodellen warmte en rol netwerkbedrijven' van 24 juni is zeer duidelijk: bij de selectie van een integraal warmtebedrijf, een warmtenetbeheerder of een warmteleverancier moeten gemeenten een open, transparante en non-discriminatoire procedure doorlopen.
Lees verder

Vol inzetten op verdere verduurzaming gebouwde omgeving

22 juni 2021
Wij roepen het nieuwe kabinet op om vol in te zetten op de verduurzaming van de gebouwde omgeving. Hoe gaan we dit bereiken?
Lees verder

Nederland klimaatneutraal in 2050, geen tijd te verliezen!

22 juni 2021
Nederlands klimaatneutraal in 2050. Voor deze ambitieuze doelstelling is geen tijd te verliezen. Daarom roept Energie-Nederland op tot 5 acties.
Lees verder

KVGN en Energie-Nederland sturen gezamenlijke aanbevelingen aan informateur Hamer

7 juni 2021
De voorzitters van KVGN en Energie-Nederland, Jan Willem van Hoogstraten en Medy van der Laan hebben gezamenlijk een brief aan informateur Mariette Hamer gestuurd waarin zij aanbevelingen doen om de klimaatdoelen van 2030 en 2050 te realiseren. Daarvoor is, vinden beide organisaties, een integrale visie op zowel het klimaatbeleid als de energievoorziening essentieel, aangevuld met daarbij passende ondersteunende instrumenten.
Lees verder