Door Femke Brenninkmeijer, voorzitter Energie-Nederland
Bij mijn start als voorzitter van Energie-Nederland in december 2025 was één ding meteen duidelijk: dit is een sector waarin met passie, met vakmanschap én verantwoordelijkheidsgevoel wordt gewerkt. Het is een sector die bovendien van cruciaal belang is voor alles wat we doen, willen bereiken. Beschikbare, betrouwbare en betaalbare energie voedt de samenleving, is een voorwaarde voor onze welvaart en veiligheid. De opgaven zijn complex, de urgentie is groot en de wil om samen vooruit te komen is overal merkbaar. Daarom deel ik elk kwartaal mijn observaties: over wat er speelt in en rond de energiesector, de dilemma’s die ik zie en over wat volgens mij nú nodig is om Nederland verder te helpen.
In de afgelopen maanden sprak ik ondernemers, netbeheerders, experts, beleidsmakers, collega’s en veel mensen van de energiebedrijven die lid zijn bij Energie-Nederland die zich elke dag inzetten voor een betrouwbare, betaalbare en duurzame energievoorziening. In gesprekken bij onder meer De Telegraaf, BNR, Radio 1 en bij Al Jazeera heb ik het steeds benadrukt: een goed werkend energiesysteem is geen technisch vraagstuk alleen, maar een absolute voorwaarde voor onze economie én onze samenleving. Kortom, voor ons allemaal. Leveringszekerheid, betaalbaarheid en weerbaarheid hangen onlosmakelijk met elkaar samen. Wie de één loslaat, verliest de andere twee.
De oorlog in het Midden-Oosten laat opnieuw glashelder zien dat de beschikbaarheid van energie geen vanzelfsprekendheid meer is. Geopolitieke spanningen, hoge energieprijzen en een overvol elektriciteitsnet raken bedrijven, overheden en huishoudens. Mensen en bedrijven met de minste ruimte om schokken op te vangen, worden het hardst getroffen. Dat vereist keuzes. Nu!
Betaalbaarheid is geen bijzaak
Voor veel huishoudens, en zeker voor mensen met een laag inkomen, is de energierekening niet abstract maar dagelijkse zorg. De oplossingen zijn er: isolatie, gerichte ondersteuning en een publiek Energiefonds voor wie het echt nodig heeft. Wat ontbreekt, is tempo en de wil. Iedere maand uitstel betekent hogere kosten straks en meer onzekerheid nu. In mijn gesprekken op de radio en in het publieke debat heb ik daarom steeds dezelfde oproep gedaan: help mensen sneller en gerichter. Niet tijdelijk dempen, maar juist structureel. En dus versneld investeren in isolatie, verduurzaming van woningen om de afhankelijkheid van huishoudens kleiner te maken.
Weerbaarheid begint bij energie
De oorlog in het Midden-Oosten‑ heeft opnieuw duidelijk gemaakt hoe kwetsbaar internationale energiemarkten zijn. Weerbaarheid gaat niet alleen over defensie of noodpakketten, maar ook over onze energievoorziening. Zonder een betrouwbaar energiesysteem valt productie stil, raken voorzieningen ontwricht en komt de samenleving onder druk te staan.
Een weerbaar Nederland vraagt om minder afhankelijkheid van instabiele regio’s, meer eigen duurzame productie en een weerbaar energiesysteem dat is ingericht op leveringszekerheid. Daarbij hoort ook een goed functionerende capaciteitsmarkt, die ervoor zorgt dat er voldoende flexibel vermogen beschikbaar blijft op momenten dat zon en wind tekortschieten. Zo voorkomen we dat cruciale capaciteit verdwijnt en houden we het systeem ook in crisistijden stabiel.
Gas zullen we nog langere tijd tijd nodig hebben. Daarvoor heeft E-NL een studie laten uitvoeren naar een strategische reserve voor gas, zodat dat die nog moet worden aangelegd. De uitkomst van de studie heet ‘kussengas’. Nader onderzoek naar kussengas is dringend noodzakelijk of dit inderdaad de oplossing is. Bovendien heeft Nederland gelukkig nog gas beschikbaar onder de Noordzee. Versnelde vergunningsverlening is daardoor dringend noodzakelijk. Energie is daarmee niet alleen onderdeel van klimaatbeleid, maar ook van ons veiligheids-, en industriebeleid.
Netcongestie: het knelpunt van dit moment
Wie het heeft over de toekomst van ons energiesysteem, kan niet om netcongestie heen. Het volle stroomnet blokkeert de bouw van woningen, uitbreiding en verduurzaming van bedrijven en de energietransitie. Het raakt inmiddels de hele samenleving, de maatschappelijke kosten liggen tussen de 10 en 40 miljard per jaar. Daarom is het positief dat het Aansluitoffensief inzet op slimmer gebruik van het bestaande net. Flexibiliteit, betere prognoses en duidelijke spelregels kunnen op korte termijn ruimte creëren. Alles bij elkaar is verzwaren en uitbreiden de oplossing, tegen de laagste maatschappelijke kosten.
Energie-Nederland draagt actief bij aan slimme oplossingen om netcongestie aan te pakken, onder andere via het capaciteitsturingscontract‑. Dit instrument maakt het mogelijk om op piekmomenten het elektriciteitsnet beter te benutten, zonder de betrouwbaarheid van het systeem in gevaar te brengen. Dat is misschien minder zichtbaar dan een nieuwe centrale of windpark, maar minstens zo belangrijk.
Maar laten we eerlijk zijn: slimmer benutten alleen is niet genoeg. We moeten ook structureel investeren in uitbreiding van het net. Anders blijven we lapmiddelen stapelen en komt de energietransitie alsnog tot stilstand.
Toekomstvisie
Onze visie voor de toekomst is helder. Nederland heeft een energiesysteem nodig dat betrouwbaar blijft onder alle omstandigheden, schokken op internationale markten kan opvangen en waarin de lasten eerlijk worden verdeeld.
Dat vraagt om politieke durf, tempo in de uitvoering en samenwerking tussen overheid, netbeheerders en marktpartijen. De sector staat klaar. De plannen liggen er. Nu is het moment om door te pakken.
