Met het voorstel voor de wijziging van de Energiewet ter implementatie van het EU-wetgevingspakket inzake het verbeteren van de opzet van de elektriciteitsmarkt worden de mogelijkheden voor energiedelen verder uitgebreid. Actieve afnemers met zonnepanelen kunnen dan elektriciteit die zij nu terugleveren aan hun eigen energieleverancier (of aan een terugleveraggregator) ook gaan verkopen aan (delen met) iemand anders in Nederland.
Wanneer je elektriciteit teruglevert aan je eigen energieleverancier, kun je die elektriciteit ook delen met iemand anders. Dat kan nu al als beide afnemers dezelfde energieleverancier hebben en die leverancier deze dienst aanbiedt. Met de nieuwe regelgeving moet dit ook mogelijk worden tussen afnemers met verschillende energieleveranciers. Dit goed regelen is ingewikkelder dan het in eerste instantie lijkt, terwijl de elektriciteit toch gewoon via het elektriciteitsnet van de netbeheerder wordt getransporteerd. Waar komt dat door?
Complexe verrekeningen
Het is goed om te beseffen dat hiervoor complexe administratieve verrekeningen tussen verschillende marktdeelnemers rond de delende afnemers nodig zijn. De afnemer met de zonnepanelen heeft een leveringscontract met zijn energieleverancier. Deze afnemer heeft ook een afspraak met een andere afnemer over de verkoop van zijn teruggeleverde elektriciteit. Daarvoor moet worden vastgesteld hoeveel elektriciteit de afnemer met de zonnepanelen teruglevert en hoeveel de andere afnemer daadwerkelijk afneemt. Deze hoeveelheden moeten vervolgens contractueel en financieel worden verrekend tussen de betrokken marktdeelnemers en afnemers. Daarnaast spelen nettarieven, energiebelasting en btw een rol.
Hoewel de hoeveelheid teruglevering door de ene afnemer nog enigszins is in te schatten met behulp van bestaande informatie, is de gelijktijdige afname door de andere afnemer vooraf niet bekend. Wanneer deze afname sterk afwijkt van wat vooraf was ingeschat, leidt dit tot kosten bij beide energieleveranciers als gevolg van de verrekeningen tussen marktdeelnemers, de afwijkingen voor de onbalans en de inkoopkosten. De kosten vanwege deze complexe verrekeningen zijn reëel. Ze worden daadwerkelijk gemaakt en zullen daarom uiteindelijk ook in rekening moeten worden gebracht bij de afnemers die deze veroorzaken. Voorkomen moet worden dat deze kosten (deels) terechtkomen bij afnemers die geen gebruikmaken van energiedelen.
Zo efficiënt mogelijk
Op elk moment moet er in het elektriciteitssysteem evenveel elektriciteit worden geproduceerd als verbruikt. Marktdeelnemers, zoals de zogenoemde Balance Responsible Parties (BRP’s), spelen hierbij een belangrijke rol. Als er verschil is tussen productie en verbruik doordat de inschatting vooraf niet juist is gebleken, moet op het laatste moment extra elektriciteit op het net worden gezet of moet juist productie worden afgeschakel. Dat brengt extra kosten met zich mee.
Energieleveranciers en BRP’s kunnen steeds beter voorspellen hoeveel elektriciteit wordt opgewekt door zon en wind en hoeveel elektriciteit er naar verwachting wordt verbruikt. Juist vanwege het belang van die voorspelbaarheid is het bij energiedelen relevant hoe de uitwisseling tussen deelnemers wordt vormgegeven. Als vooraf contractueel wordt vastgelegd welk deel van de productie aan welke afnemer wordt toegerekend (‘statisch energiedelen’), dan hebben energieleveranciers en BRP’s hierover duidelijkheid. Wanneer de hoeveelheid te delen energie echter voortdurend mag wijzigen (‘dynamisch energiedelen’), resulteert dat in extra onzekerheid over de uiteindelijke teruglevering en het verbruik. Die onzekerheid leidt tot hogere systeemkosten, die uiteindelijk weer door de energiedelende afnemers moeten worden betaald.
Wanneer deelnemers vooraf een vaste verdeling afspreken, wordt dit statisch energiedelen genoemd. Wanneer de verdeling dynamisch wordt aangepast en de onzekerheid daardoor meer bij leveranciers en BRP’s terechtkomt, spreekt men van dynamisch energiedelen. Het is belangrijk de (maatschappelijke) voor- en nadelen van statisch en dynamisch energiedelen tegen elkaar af te wegen.
Bijdrage energiedelen
Het is ook goed om te beseffen dat er fysiek vrijwel niets verandert in het (lokale) elektriciteitssysteem. Zonnepanelen blijven elektriciteit invoeden op het elektriciteitsnet en het elektriciteitsnet moet voortdurend in balans worden gehouden. Daar staat tegenover dat energiedelen wel extra administratieve processen met zich meebrengt, wat het systeem complexer maakt en daarmee ook gevoeliger voor fouten.
Toch kan energiedelen de betrokkenheid van afnemers bij de energietransitie vergroten en bijdragen aan het verschuiven van verbruik naar momenten met veel duurzame opwek van elektriciteit. Hoewel het directe financiële voordeel waarschijnlijk beperkt zal zijn vanwege de kosten die ermee worden veroorzaakt, kan energiedelen leiden tot meer bewustwording.
