Stroomnet blijkt in 40 tot 60 procent van onderzochte gebieden minder vol dan gedacht

In 40 tot 60 procent van de onderzochte regionale congestiegebieden wordt de beschikbare netcapaciteit niet meer overschreden wanneer netbeheerders rekenen met actuelere verwachtingen van de elektriciteitsvraag. Dat blijkt uit nieuw onderzoek van adviesbureau SiRM, uitgevoerd in opdracht van zeven organisaties. Door bestaande congestieonderzoeken opnieuw door te rekenen, kan in de onderzochte regionale gebieden 900 tot 1.100 megawatt (MW) extra transportcapaciteit beschikbaar komen. Daarnaast blijkt dat netbeheerders nog weinig gebruikmaken van mogelijkheden om het stroomnet flexibeler te benutten. De betrokkenen roepen op om de onderzoeken snel te actualiseren en meer ruimte te creëren voor bedrijven en lokale energieprojecten die nu vastlopen door netcongestie.

Het onderzoek laat zien dat netbeheerders bij het bepalen van netcongestie vaak uitgaan van een sterke groei van de elektriciteitsvraag. Die groei verloopt in de praktijk langzamer dan eerder werd verwacht. Die verwachtingen zijn vaak afgeleid van wat er nodig is om in 2050 klimaatneutraal te zijn, en niet van hoe het stroomverbruik zich werkelijk ontwikkelt. In circa 80 procent van de gemeenten bleef het stroomverbruik de afgelopen tien jaar gelijk of daalde het zelfs. Het doel voor 2050 blijft onverminderd overeind en is belangrijk voor de lange termijnplanning van het net. Maar voor de jaren tot een geplande netuitbreiding geven actuele cijfers een nauwkeuriger beeld. Zo kan het voorkomen dat een gebied als overbelast wordt beschouwd, terwijl de beschikbare capaciteit volgens actuelere prognoses voorlopig voldoende is. 

“Netcongestie vraagt niet alleen om flexibiliteit van netgebruikers. We moeten ook kritisch kijken naar de aannames waarmee we bepalen hoe vol het net eigenlijk is”, zegt Femke Brenninkmeijer, voorzitter van Energie-Nederland. “Als actuele prognoses aantonen dat er ruimte is, moet die capaciteit zo snel mogelijk beschikbaar komen voor bedrijven die daar nu op wachten.”

Honderden megawatts extra ruimte

Adviesbureau SiRM analyseerde 467 gepubliceerde congestiemanagementonderzoeken van netbeheerders. Na het verwijderen van verouderde, onvolledige en overlappende gegevens bleven 278 congestiegebieden over voor verdere analyse. De onderzoekers rekenden met twee scenario’s waarin de elektriciteitsvraag minder snel groeit dan in veel bestaande congestieonderzoeken wordt aangenomen. In het eerste scenario, de Verkenning Vertraagde Transitie (VVT), wordt in circa 40 procent van de onderzochte regionale gebieden de beschikbare transportcapaciteit niet meer overschreden. In het tweede scenario, gebaseerd op de Klimaat- en Energieverkenning (KEV), loopt dat op tot circa 60 procent. Rekening houdend met bestaande beperkingen op het landelijke hoogspanningsnet levert dit respectievelijk ongeveer 900 en 1.100 MW extra regionale transportcapaciteit op. Op het hoogspanningsnet van TenneT gaat het om 2,9 tot 4,0 gigawatt (GW). Deze uitkomsten kunnen niet bij elkaar worden opgeteld en betekenen niet dat alle wachtlijsten in de betreffende gebieden verdwijnen. Hoeveel extra transportcapaciteit beschikbaar komt voor afnemers, hangt mede af van de capaciteit die netbeheerders sinds het congestieonderzoek al tussentijds hebben vrijgegeven.

Nauwelijks geld besteed aan flexibel stroomgebruik

Naast de gehanteerde groeiverwachtingen onderzochten de onderzoekers hoeveel ruimte kan ontstaan wanneer bedrijven en andere gebruikers hun elektriciteitsverbruik tijdelijk aanpassen. Regionale netbeheerders gaven in 2025 gezamenlijk slechts 1,6 miljoen euro uit aan congestiemanagement. Ook blijkt dat nog maar een beperkt deel van het beschikbare regelbare vermogen daadwerkelijk wordt ingezet. Volgens de berekeningen van de onderzoekers kan bij technisch maximale inzet van regelbaar vermogen in de onderzochte regionale gebieden meer dan 2 GW extra transportcapaciteit beschikbaar komen. Dat vraagt onder meer om afspraken met bedrijven en andere partijen die hun stroomverbruik kunnen verschuiven of tijdelijk beperken. De onderzoekers stellen niet vast dat de lage uitgaven de oorzaak zijn van de beperkte inzet, maar constateren wel dat er nog veel mogelijkheden onbenut blijven.

Ook bij de inzet van congestiemanagement blijft volgens Energie-Nederland nog veel potentieel liggen. Onze leden zijn bereid en in staat flexibiliteit beschikbaar te stellen, maar die flexibiliteit moet door netbeheerders wel daadwerkelijk worden ontsloten. De ACM constateert dat regionale netbeheerders in 2025 gezamenlijk slechts 1,6 miljoen euro uitgaven aan congestiemanagement. Waar congestiemanagement extra transportcapaciteit kan creëren, moeten netbeheerders dit instrument daarom actiever en vaker inzetten.

Ook teruglevering opnieuw onderzoeken

Het onderzoek richt zich uitsluitend op afnamecongestie: situaties waarin het elektriciteitsnet onvoldoende capaciteit heeft om extra stroom aan gebruikers te leveren. Energie-Nederland vindt dat ook de prognoses voor teruglevering opnieuw moeten worden bekeken. De ontwikkeling van zonnepanelen en andere vormen van duurzame opwek kan immers eveneens afwijken van eerdere verwachtingen. Of dat daadwerkelijk extra ruimte voor teruglevering oplevert, moet afzonderlijk worden onderzocht.

Oproep van de opdrachtgevers

De zeven opdrachtgevers roepen netbeheerders op om bestaande congestieonderzoeken op korte termijn te herijken met actuele groeiverwachtingen. Daarnaast willen zij één uniforme rapportagestandaard, zodat duidelijker wordt waarop de conclusies van netbeheerders zijn gebaseerd. Ook moet er meer regelbaar vermogen beschikbaar komen om het bestaande elektriciteitsnet beter te benutten. De organisaties benadrukken dat deze maatregelen geen vervanging zijn voor de noodzakelijke uitbreiding van het elektriciteitsnet, maar juist ruimte kunnen bieden in de jaren totdat die uitbreidingen gereed zijn.

Over het onderzoek

Het onderzoek Een kwestie van verwachting: vraagverwachtingen en hun effect op afnamecongestie is uitgevoerd door adviesbureau SiRM in opdracht van Dutch Data Center Association, Energie-Nederland, Energie Samen, Energy Storage NL, Techniek Nederland, VNCI en VNO-NCW/MKB-Nederland.

Zie hier de publicatie van SiRM

Gerelateerd nieuws