De Miljoenennota 2026 en de actualisatie van het Nationaal Plan Energiesysteem (NPE) laten zien dat het kabinet de energietransitie stevig op de agenda houdt. Die ambitie is noodzakelijk. Tegelijkertijd maakt zowel de Miljoenennota als de Klimaat- en Energieverkenning (KEV) 2026 duidelijk dat de afstand tussen de doelen en de uitvoering nog groot is. De uitdaging is niet langer het formuleren van ambities, maar het mogelijk maken ervan.

Energie-Nederland ziet positieve ontwikkelingen. Het kabinet zet in op verdere verduurzaming, energieonafhankelijkheid, weerbaarheid en uitbreiding van de energie-infrastructuur. Ook blijven belangrijke instrumenten voor de energietransitie beschikbaar, zoals de SDE++, investeringen in wind op zee en ondersteuning voor energiearmoede. Maar om de noodzakelijke versnelling daadwerkelijk te realiseren, zijn meer investeringen, meer uitvoeringskracht en meer investeringszekerheid nodig.

Femke Brenninkmeijer, voorzitter van Energie-Nederland:

“De ambities van het kabinet zijn belangrijk, maar ze worden alleen werkelijkheid als bedrijven kunnen investeren. Daarvoor is een concreet en langjarig uitvoeringsplan nodig, met voldoende middelen en stabiel, voorspelbaar beleid. Alleen dan kan de energiesector de investeringen doen die nodig zijn voor het energiesysteem van de toekomst. We roepen het kabinet op om bij de Voorjaarsnota extra middelen vrij te maken om deze versnelling mogelijk te maken.”

Daarnaast vraagt Energie-Nederland aandacht voor de betaalbaarheid van de energierekening. De uitbreiding van het elektriciteitsnet is noodzakelijk voor de energietransitie, maar de kosten daarvan mogen niet onevenredig terechtkomen bij huishoudens en bedrijven van vandaag.

“De uitbreiding van het net is een investering in de toekomst. We roepen de politiek op om de betaalbaarheid van de energierekening structureel mee te nemen bij de verdere uitwerking van het beleid,” aldus Brenninkmeijer.

Investeren in betaalbaarheid én verduurzaming

Het Noodfonds Energie voor 2026 en 2027 is een stap in de goede richting voor huishoudens die moeite hebben hun energierekening te betalen. Tegelijkertijd zijn daarmee de structurele zorgen over betaalbaarheid niet opgelost. Het verbeteren en verduurzamen van woningen van kwetsbare huishoudens kost tijd en vraagt om een langjarige aanpak. Ook de sterk stijgende nettarieven verdienen aandacht. Ondanks die ontwikkeling bevat de begroting geen nieuwe generieke maatregelen om deze kosten voor huishoudens en bedrijven te beperken.

Positief is dat de energiebelasting op elektriciteit iets wordt verlaagd. Dat sluit aan bij de noodzaak om elektrificatie aantrekkelijker te maken en verdere verduurzaming te ondersteunen.

Weerbaarheid begint bij een sterk energiesysteem

Energie-Nederland verwelkomt de nadruk die het kabinet legt op veiligheid, weerbaarheid en samenwerking. Een betrouwbare energievoorziening is essentieel voor de nationale veiligheid, de economie en het functioneren van vitale processen. De extra aandacht voor defensie, cyberweerbaarheid en klimaatadaptatie onderstreept het belang van een robuust energiesysteem.

Het is daarom positief dat investeringen in energiebesparing, het Warmtefonds en wind op zee nadrukkelijk worden gezien als investeringen in de energieonafhankelijkheid en weerbaarheid van Nederland. Om deze ambities waar te maken blijven investeringen nodig in energie-infrastructuur, digitalisering en de bescherming van vitale voorzieningen.

Klimaatdoelen vragen om extra inzet

De KEV 2026 is duidelijk: de klimaatdoelen voor 2030 en 2040 liggen niet binnen bereik met het huidige beleid. Volgens Energie-Nederland biedt de Miljoenennota onvoldoende extra middelen om die doelen substantieel dichterbij te brengen.

Tegelijkertijd bevat de begroting ook positieve elementen. Zo blijft het budget voor de SDE++ behouden en is er tot € 7,9 miljard beschikbaar voor toekomstige wind-op-zeetenders. Daarnaast wordt € 1,3 miljard geïnvesteerd in het CCS-project Aramis. Dit zijn belangrijke bouwstenen voor verdere verduurzaming.

Voor de gebouwde omgeving blijft de voortgang echter beperkt. Grote financiële keuzes voor het verduurzamen van woningen en gebouwen lijken opnieuw doorgeschoven naar een later moment. Daarmee blijft een belangrijke pijler van de energietransitie achter.

Geef elektrificatie de ruimte

Voor een succesvolle energietransitie is groei van de elektriciteitsvraag essentieel. Daarom maakt Energie-Nederland zich zorgen over het uitblijven van een concrete invulling van de aangekondigde regeling voor tegemoetkoming van energiekosten voor bedrijven. Besluiten hierover worden doorgeschoven naar de Voorjaarsnota.

Juist in deze fase van de energietransitie is meer duurzame elektriciteitsvraag nodig. Instrumenten die elektrificatie ondersteunen zijn daarom van groot belang en mogen niet verder worden vertraagd.

Ook blijft Energie-Nederland zeer kritisch op het invoedingstarief. De begroting reserveert € 1,56 miljard om de risico’s hiervan mee te nemen in toekomstige wind-op-zeetenders. Volgens Energie-Nederland is het beter om het invoedingstarief zelf te schrappen, zodat investeringen in duurzame energieprojecten minder worden belast.

Duidelijkheid nodig over gas en waterstof

Op het gebied van gas roept Energie-Nederland op om kritisch te kijken naar het voornemen om de kosten van het vullen van gasopslagen via een heffing op de GTS-tarieven door te berekenen. Dit dreigt de gasmarkt te verstoren en kan leiden tot hogere kosten voor afnemers.

Voor waterstof blijft de noodzakelijke duidelijkheid over het landelijke waterstofnetwerk uit. Een besluit over de zogenoemde amortisatieregeling is opnieuw niet genomen. Die regeling moet voorkomen dat de eerste gebruikers van het waterstofnet worden geconfronteerd met zeer hoge netwerkkosten. Het uitblijven van duidelijkheid remt investeringen en vergroot de onzekerheid in de markt. Energie-Nederland roept het kabinet op om snel duidelijkheid te bieden over de verdere uitrol van het landelijke waterstofnetwerk.

Van analyse naar uitvoering bij netcongestie

Positief is dat het kabinet netcongestie nadrukkelijk benoemt als een van de grootste belemmeringen voor woningbouw, economische ontwikkeling en verduurzaming. De Miljoenennota laat zien dat de urgentie wordt erkend en dat wordt ingezet op zowel uitbreiding van het elektriciteitsnet als beter gebruik van bestaande capaciteit.

De focus op snellere vergunningverlening om versnelling van netuitbreidingen te bewerkstelligen is een belangrijke stap. Tegelijkertijd ligt de grootste uitdaging nu bij de uitvoering. Realisatie van netverzwaringen en grootschalige inzet van bestaande oplossingen zoals congestiemanagement en flexibiliteitsproducten is nodig om het net uit te breiden en het bestaande net beter te benutten.

Alleen door sneller te bouwen én het bestaande net slimmer te benutten, kunnen bedrijven, huishoudens en verduurzamingsprojecten weer vooruit.

Voor Energie-Nederland is de conclusie helder: de richting van het beleid is steeds duidelijker, maar de investeringen en randvoorwaarden blijven achter bij de ambities. Om de klimaatdoelen te halen, de energievoorziening weerbaar te maken én de energierekening betaalbaar te houden, zijn meer middelen, meer uitvoeringskracht en meer langjarige zekerheid nodig. De komende Voorjaarsnota biedt het kabinet de kans om die stap alsnog te zetten.